Η οικονομική κρίση χτυπά τη... μισάνοιχτη πόρτα του ποδοσφαίρου
Ουάσινγκτον, Λονδίνο, Τόκιο, Παρίσι, Μιλάνο. Οι χρηματιστηριακοί δείκτες παγκοσμίως έχουν πάρει την κατιούσα. Σε μερικές χώρες, μάλιστα, οι διαπραγματεύσεις διακόπτονται εκτάκτως. Εδώ και λίγες μέρες, από άκρη σε άκρη του κόσμου η φράση "παγκόσμια οικονομική κρίση" ακούγεται συχνότερα από το "καλημέρα".
Οι τράπεζες σε όλη την υφήλιο καταρρέουν, οι κυβερνήσεις προσπαθούν να σώσουν ορισμένες εξ αυτών, η G14 διχάζεται όσον αφορά στην καλύτερη λύση για τη διάσωση της οικονομίας και η... Ευρώπη παίζει μπάλα. Οσο μπορεί, όσο αντέχει ακόμη, αφού πολύ σύντομα, οι επιπτώσεις από τις ραγδαίες εξελίξεις θα γίνουν ορατές δια γυμνού οφθαλμού και στον αθλητισμό, με το ποδόσφαιρο και τη Formula 1 να δέχονται τα ισχυρότερα πλήγματα.
Η ειδησεογραφία που αφορά την Αγγλία είναι ιδίως ανησυχητική, αφού το πλέον διαφημισμένο πρωτάθλημα του κόσμου, η Premiership, διέρχεται το δικό της κραχ. Το πρωτάθλημα με τα μεγαλύτερα έσοδα εδώ και χρόνια, με τα υψηλότερα συμβόλαια, με τη μεγαλύτερη διείσδυση στα σπίτια ανά τον κόσμο, βλέπει την πρόοδό του να στρέφεται εναντίον του.
Η υπόλοιπη Ευρώπη παρακολουθεί και έχοντας (φυσικά όχι εκουσίως) αποτάξει το αγγλικό μοντέλο, προσπαθεί να "διαβάσει" σωστά το πως θα επηρεαστεί το εγχώριο προϊόν της και πως θα αντισταθεί στην κρίση με τις μικρότερες δυνατές απώλειες.
Το αγγλικό μπούμερανγκ
Η δυναμική είσοδος ξένων παραγόντων στο αγγλικό ποδόσφαιρο έχει εκφυλίσει σε μεγάλο βαθμό το εθνικό στοιχείο. Σε μερικές περιπτώσεις ο ξένος επενδυτής καλωσορίστηκε ως "σωτήρας", σε άλλες με μεγάλη επιφύλαξη. Η αιτία κατανοητή και μπορεί το "ανάθεμα" να πέφτει πάνω στους ξένους ιδιοκτήτες ομάδων για τα οικονομικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν (φανερά ή μη) οι αγγλικοί σύλλογοι, αλλά αυτό δεν έχει να κάνει εν τέλει την υπηκοότητά τους.
Η Μάντσεστερ Γιουνάιτεντ της αμερικανικής οικογένειας Γκλέιζερ "πλήρωσε" την απληστία της, με τη συνεργασία που σύναψε με την εταιρία "AIG". Τα 83 εκατομμύρια ευρώ που προέβλεπε το συμβόλαιο ήταν πάρα πολλά χρήματα για να τα αρνηθούν οι ιδιοκτήτες των "κόκκινων διαβόλων", οι οποίοι για να εξαγοράσουν την ομάδα πήραν δύο δάνεια τα οποία αποπληρώνει... ο σύλλογος. Η ασφαλιστική εταιρία κατέρρευσε και η αμερικανική κυβέρνηση προσπαθεί να της δώσει το "φιλί της ζωής", με τη Γιουνάιτεντ απλώς να παρακολουθεί τις εξελίξεις, μέχρι να βρει πρόσφορο έδαφος και να κινηθεί δικαστικά. Το χρέος των 950 εκατομμυρίων ευρώ δεν της επιτρέπει να μένει άπραγη στις εξελίξεις, αν και οι διοικούντες το σύλλογο διαβεβαιώνουν ότι το μονίμως γεμάτο γήπεδο και οι υπάρχουσες (σταθερές και προσοδοφόρες) χορηγίες είναι αρκετές για να συνεχίσει απρόσκοπτα τη λειτουργία του.
Ο επικεφαλής της αγγλικής ποδοσφαιρικής ομοσπονδίας, λόρδος Ντέιβιντ Τρίστμαν, προειδοποίησε ότι τα χρέη των συλλόγων της Premiership αγγίζουν τα τέσσερα δισεκατομμύρια ευρώ και κάτι παραπάνω από τα δύο τρία εξ αυτών αφορούν τους τέσσερις μεγάλους της χώρας (Μάντσεστερ Γιουνάιτεντ, Λίβερπουλ, Αρσεναλ, Τσέλσι). Η Λίβερπουλ ήδη έβαλε "φρένο" στις εργασίες για την κατασκευή του νέου γηπέδου της, ενώ η Τσέλσι μεταφράζει εδώ και πέντε χρόνια ως "εσωτερικό" το χρέος της, αφού ο πιστωτής της δεν είναι άλλος από τον Ρόμαν Αμπράμοβιτς. Φυσικά εάν ο Ρώσος μεγιστάνας αντιμετωπίσει πρόβλημα οποιασδήποτε φύσης, οι "μπλε" θα αντιμετωπίσουν το φάσμα της διάλυσης...
Αυτό είναι ένα σενάριο πιο ρεαλιστικό για την Γουέστ Χαμ. Ο Ισλανδός ιδιοκτήτης της, Μπιόργκολφουρ Γκούντμουντσον, αποχώρησε από τη θέση του προέδρου της δεύτερης μεγαλύτερης τράπεζας της πατρίδας του, της "Landsbanki", η οποία έβαλε "λουκέτο". Ταυτόχρονα, ο βασικός χορηγός των "σφυριών", η εταιρία ταξιδιών "XL", κήρυξε πτώχευση και πλέον ο σύλλογος κινείται στην αβεβαιότητα. Ο αντιπρόεδρος της ομάδας έστειλε το μήνυμα ("έχουμε πολύ μεγάλο ρόστερ σε σχέση με τις υπόλοιπες ομάδες"), σύσσωμος ο βρετανικός Τύπος κάνει λόγο για πώληση σε τιμή ευκαιρίας (60 εκατομμύρια ευρώ, όταν ο Ισλανδός αγόρασε την ομάδα για κάτι περισσότερο από 100 εκατομμύρια) και ο Τζιανφράνκο Τζόλα με τους φιλάθλους αγωνιούν.
Μοντέλα κάθε λογής
Τη στιγμή που η ΟΥΕΦΑ και ο Μισέλ Πλατινί καλεί τους συλλόγους να ρυθμίσουν τα χρέη τους, απειλώντας ακόμα και με αποκλεισμό από τις διασυλλογικές διοργανώσεις, η υπόλοιπη Ευρώπη κρατά στάση αναμονής, παρακολουθώντας τις εξελίξεις στο Νησί και μετρώντας τις δυνάμεις της.
Στη Γερμανία, ο διευθυντής της Μπάγερν Μονάχου, Ούλι Χένες, δήλωσε ότι η οικονομική κρίση δεν θα επηρεάσει τη Bundesliga, αφού δεν υπάρχει στενή σχέση των ομάδων με τράπεζες. Κατανοεί, όμως, ότι οι χορηγίες θα μειωθούν αρκετά τις επόμενες σεζόν, ωστόσο προσαρμοστικότητα στη χώρα υπάρχει και είναι ένα προσόν, όπως κατά καιρούς έχουν αποδείξει Σάλκε και Ντόρτμουντ, που ταλανίζονται από οικονομικά προβλήματα, αλλά βρίσκουν επαρκείς λύσεις.
Στο πρωτάθλημα, βάσει νοοτροπίας, επικρατεί εγκράτεια σε μισθούς και συμφωνίες και αυτό αποτελεί φυσική "ασπίδα". Η άρνηση, όμως, του Υπουργείου Εμπορίου να αποδεχθεί το νέο τηλεοπτικό συμβόλαιο που προσέφερε η εταιρία "Sirius" του γνωστού και μη εξαιρετέου μεγιστάνα του Τύπου Λέο Κιρχ (πρωταγωνιστής στην οικονομική κρίση του ποδοσφαίρου στις αρχές του 2000) ίσως αποδειχθεί κομβική για τη νέα σεζόν.
Η προσφορά έφτανε τα 450 εκατομμύρια ετησίως, ωστόσο η επιθυμία της γερμανικής κυβέρνησης να υπάρχουν πακέτα στιγμιότυπων στην ελεύθερη τηλεόραση σε ώρες υψηλής τηλεθέασης εμπόδισε τη σύναψη συμφωνίας. Στη Bundesliga περιμένουν νέα προσφορά για τη σεζόν 2009-2010, ωστόσο σε καμία περίπτωση δεν θα είναι παρόμοιου μεγέθους, από τη στιγμή, μάλιστα, που η μετοχή του συνδρομητικού τηλεοπτικού δικτύου "Premiere" (που προσφέρει περίπου 220 από τα 412 εκατομμύρια ευρώ που εισπράττουν τώρα οι γερμανικοί σύλλογοι) τους τελευταίους δώδεκα μήνες γνώρισε πτώση της τάξης του 80,5%.
Στην Ιταλία οι περισσότερες ομάδες είναι εισηγμένες στο Χρηματιστήριο του Μιλάνου, με συνέπεια η οικονομική κρίση να επηρεάζει άμεσα τις συναλλαγές των μετοχών τους. Γιουβέντους, Ρόμα, Λάτσιο γνωρίζουν πτώση μέρα με τη μέρα, με τους "τζιαλορόσι" να βρίσκονται και σε χειρότερη μοίρα, αφού δεν υπάρχει βέβαιο ιδιοκτησιακό καθεστώς.
Ο θάνατος του επί χρόνια προέδρου τους, Φράνκο Σένσι, έχει "πυροδοτήσει" νέα σενάρια πώλησης της ομάδας από τις κόρες του που έχουν αναλάβει τα "ηνία" του συλλόγου, με τις εταιρίες από αραβικές χώρες να περιμένουν την κατάλληλη στιγμή για να "χτυπήσουν". Η οικονομική κρίση που θα πλήξει λιγότερο τους ηγεμόνες της Μέσης Ανατολής ευνοεί τα σενάρια εξαγοράς των Ρωμαίων, έστω και αν επισήμως είναι καθησυχαστικοί.
"Σίγουρα ο πρώτος αντίκτυπος θα είναι αρνητικός επειδή είναι ξεκάθαρο ότι οι χορηγοί θα επαναδιαπραγματευθούν τις συμφωνίες τους σε τέτοια κρίση", εξηγεί ο Μάουρο Μοτίνι, διευθυντής μάρκετινγκ της "Infront", εταιρίας που ασχολείται με τα ιταλικά τηλεοπτικά δικαιώματα, και προσθέτει μία αισιόδοξη νότα: "Αυτό, όμως, μπορεί να εξελιχθεί σε ευκαιρία και στη δημιουργία νέων χορηγιών".
Το ιταλικό μοντέλο, εξάλλου, έχει συνηθίσει να ζει μέσα στην κρίση, αφού κάθε σεζόν δημιουργείται πρόβλημα σχετικά με την πώληση των τηλεοπτικών δικαιωμάτων και των χορηγών των συλλόγων. Τελευταίο παράδειγμα τα 65 εκατομμύρια ευρώ που δόθηκαν ως "τυράκι" στους συλλόγους της Serie B (από τα 90 εκατομμύρια που ζητούσαν) από τις ομάδες της πρώτης κατηγορίας, ώστε να αποτρέψουν την απεργία που είχε προκηρυχθεί.
Η... αναίμακτη επιρροή
Για τους Ισπανούς, η διεθνής οικονομική κρίση επηρεάζει έμμεσα τους συλλόγους. Η βάση των περισσοτέρων εξ αυτών είναι ο κόσμος και ως εκ τούτου Ρεάλ Μαδρίτης και Μπαρτσελόνα δεν θα αντιμετωπίσουν ποτέ ρεαλιστικό πρόβλημα. Εξάλλου, τα χρέη δεν είναι άγνωστη λέξη γι’ αυτούς τους "κολοσσούς", αφού εδώ και χρόνια χρωστούσαν περισσότερα από 200 εκατομμύρια ευρώ. Οφειλές για τις οποίες μέχρι πρότινος, μάλιστα, δεν είχε εκπονηθεί κανένα σχέδιο αποπληρωμής, αφού ουδείς φορέας... τολμούσε να ζητήσει τα χρέη αυτά.
Τον τελευταίο καιρό οι δύο επιχειρήσεις έχουν μπει στη λογική του ισοσκελισμένου ισοζυγίου και του θετικού οικονομικού απολογισμού και έχοντας στην κτήση τους περιουσιακά στοιχεία εκατοντάδων εκατομμυρίων (είτε αυτά είναι παίκτες, είτε προπονητικά κέντρα κλπ.), μπορούν να βαδίζουν με ασφάλεια στο μέλλον. Οικονομική σύνεση στη διαχείριση του ταμείου έχουν δείξει ότι απέκτησαν (αν και τα... διαθέσιμα 100 εκατομμύρια ευρώ της Ρεάλ για τον Κριστιάνο Ρονάλντο είναι πράγματι σημάδι περί του αντιθέτου), άρα η οικονομική κρίση δεν τους αγγίζει.
Αυτό που μπορούν να επηρεάσουν επί του πρακτέου οι τελευταίες εξελίξεις, είναι τα -πολλά- σχέδια για νέα γήπεδα που έχουν εκπονηθεί από τους συλλόγους της PrimeraDivision, η χρηματοδότηση των οποίων θα γινόταν από τραπεζικούς οργανισμούς. Βαλένθια, Ατλέτικο Μαδρίτης, Εσπανιόλ δεν είναι σε θέση να συνεχίσουν να τρέχουν με την ίδια προοπτική τα πλάνα τους. Φυσικά υπάρχουν και μερικά ακόμα ερωτηματικά, τα οποία αφορούν τους βασικούς χορηγούς των ομάδων. Ομάδες όπως Ρεάλ Μαδρίτης, Σεβίλλη και Εσπανιόλ έχουν συνάψει συμφωνίες με εταιρίες αμφιβόλου αντοχής στην παγκόσμια κρίση και ενδέχεται να χάσουν μέρος των εσόδων τους στο προσεχές μέλλον. Οσο για τους ιδιοκτήτες, αυτοί μοιάζουν να είναι οι βασικοί πληγέντες της υπόθεσης. Η πλειοψηφία των μεγαλομετόχων των ομάδων της Primera Division ασχολείται με το realestate, το οποίο στη χώρα γνωρίζει σημαντική κάμψη εδώ και περίπου ένα χρόνο. Σε συνδυασμό με την οικονομική κρίση, οι επιχειρήσεις των παραγόντων διάγουν δύσκολες μέρες...
Στη Γαλλία, παρά τη θαλάσσια γειτνίαση με την Αγγλία, τα πράγματα έχουν εξελιχθεί διαφορετικά. Οι παράγοντες της χώρας δηλώνουν ήσυχοι και τονίζουν πως η κρίση θα επηρεάσει το πρωτάθλημα, αλλά σε μικρό βαθμό. Ούτως ή άλλως, αυτήν την περίοδο ασχολούνται με το πως θα καταφέρουν να ελέγξουν σε μεγαλύτερο βαθμό τα συμβόλαια των ποδοσφαιριστών, με απώτερο σκοπό να μειώσουν τα έξοδα. Η ισχύς τους στη γαλλική λίγκα αυξάνεται σε βαθμό πλειοψηφίας και εφόσον συμβεί αυτό, το salary cap δείχνει αναπόφευκτο, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για τα δικαιώματα των παικτών που προετοιμάζουν τη δική τους απεργιακή απάντηση.
Η σωστή οικονομική κατανομή των εσόδων των γαλλικών συλλόγων εγγυάται εν μέρει τη βιωσιμότητά τους. Τα τηλεοπτικά δικαιώματα (το υπάρχον συμβόλαιο ισχύει μέχρι το 2012) δεν ξεπερνούν το 60% των εσόδων τους και παρότι τα γήπεδα δεν είναι πάντοτε γεμάτα, τα (εξ ορισμού χαμηλά) συμβόλαια πληρώνονται στην ώρα τους. Οπως και στην Ισπανία, έτσι και στη Γαλλία, από την κρίση πλήττονται κυρίως τα σχέδια για νέα γήπεδα και επενδύσεις των συλλόγων, παρά οι ίδιοι οι σύλλογοι.
Σύμφωνα με τον ειδικό στα οικονομικά του ποδοσφαίρου Βενσάν Σοντέλ, το σπουδαιότερο "αγκάθι" αφορά την Παρί Σεν Ζερμέν, η οποία βασίζεται στην επένδυση των Αμερικανών της "Capital Colony". Από εκεί και πέρα, η αγωνιστική δικτάτορας της χώρας, Λιόν, είδε τη μετοχή της να κατρακυλά από τα 22,5 στα 13,5 ευρώ μέσα σε ένα δεκαήμερο, με τον ΖανΜισέλ Ολά να μην κάνει κανένα σχόλιο για το ζήτημα.
Εκτός των πέντε "ισχυρών" του ευρωπαϊκού ποδοσφαίρου, το τσουνάμι επιπτώσεων δεν αφήνει ανεπηρέαστες και τις υπόλοιπες χώρες. Το Βέλγιο που βρίσκεται στα πρόθυρα του σχίσματος βλέπει τις Αντερλεχτ και Μπριζ να χάνουν τους βασικούς χορηγούς τους, τις τράπεζες "Fortis" και "Dexia". Η πρώτη, μάλιστα, ήταν και ο βασικός σπόνσορας της Φέγενορντ και δεν αποκλείεται να επηρεαστεί άμεσα και αυτή. Στην Ιρλανδία η διοίκηση της Ντροχέντα, της πρωταθλήτριας του 2007, γνωστοποίησε στους παίκτες της ότι αδυνατεί να καταβάλει τους μισθούς της εβδομάδας, οι οποίοι ανέρχονται σε ορισμένες χιλιάδες ευρώ. Και στην Ελλάδα;
Εντός των τειχών
Οι ελληνικοί σύλλογοι, ως επί το πλείστον, εξακολουθούν να εφαρμόζουν το αναχρονιστικό σχέδιο του ενός ιδιοκτήτη-αφεντικού. Στην προκειμένη περίπτωση, υπό τη "δαμόκλειο σπάθη" της οικονομικής κρίσης, αυτό το σύστημα λειτουργίας είναι πιθανό να αποβεί θετικό μακροπρόθεσμα. Εν αντιθέσει με ορισμένους γνωστούς συλλόγους του εξωτερικού, καμία ελληνική ομάδα δεν διατρέχει κίνδυνο χρεοκοπίας λόγω της κρίσης. Συσσωρευμένα χρέη υπήρχαν και θα υπάρχουν, ωστόσο η "μαγική" λέξη "διακανονισμός" χρόνια τώρα προσφέρει εγγυημένη λύση. Είναι κοινώς παραδεκτό ότι τα ελληνικά όρια ανοχής όσον αφορά στα χρέη είναι μεγάλα, όταν ομιλούμε για ελληνικούς συλλόγους. Ως εκ τούτου, οι δοκιμασμένες πρακτικές δεν θα αλλάξουν τώρα που ο κλοιός σφίγγει.
Η οικονομική ευρωστία παραγόντων όπως ο Σωκράτης Κόκκαλης, ο ΓιάννηςΒαρδινογιάννης, ο Νίκος Πατέρας, ο Ανδρέας Βγενόπουλος, ο Παύλος και ο ΘανάσηςΓιαννακόπουλος, ο Νίκος Νοτιάς, ο Τάκης Κανελλόπουλος, εγγυώνται ότι Ολυμπιακός, Παναθηναϊκός και ΑΕΚ θα διατηρήσουν τον πήχη τους ψηλά. Ισως με μικρότερες επενδύσεις σε σχέση με το παρελθόν, ίσως και όχι αφού η τηλεοπτική συμφωνία που θα προκύψει για τα τηλεοπτικά δικαιώματα θα αποφέρει στην Super League το λιγότερο 140 εκατομμύρια ευρώ. Σε τέτοιους χαλεπούς καιρούς, αυτά τα ποσά είναι δυσθεώρητα και προσφέρουν σιγουριά όχι μόνο στους "ισχυρούς" της χώρας, αλλά και στις υπόλοιπες ομάδες της Super League.
Η κατάρρευση του "ALPHA Digital" δοκίμασε το ελληνικό ποδόσφαιρο πριν κάποια χρόνια. Τα χρήματα που επενδύονταν στο "βασιλιά των σπορ" καταφανώς λιγότερα, αλλά δεν είδαμε και κάποια αλλαγή από αυτήν την κρίση. Το θέαμα παρέμεινε κακό, τα επεισόδια στο εβδομαδιαίο μενού, οι εξέδρες άδειες στα τριτοκοσμικά γήπεδα.
Η νέα κρίση θα δοκιμάσει απλώς τα αντανακλαστικά των ελλήνων παραγόντων. Η σχέση τους με το τραπεζικό σύστημα -που κατά δήλωση του πρωθυπουργού της χώρας, Κώστα Καραμανλή, δεν απειλείται- ξεχωριστή για τον κάθε ένα. Η μεταφορά και σε ποιο επίπεδο του προσωπικού προβλήματος -που ενδέχεται να έχει κάθε διοικητικός ηγέτης- στην ομάδα του (μιας και όπως προείπαμε λειτουργεί η άρρηκτη σχέση αφεντικού-συλλόγου) δεν μπορεί να προγνωστεί.
Αυτό για το οποίο μπορούμε να είμαστε σίγουροι είναι ότι το ελληνικό ποδόσφαιρο είναι εκπαιδευμένο να επιβιώνει από διαφόρου είδους κρίσεις, να εφευρίσκει ρηξικέλευθους μηχανισμούς αυτοπροστασίας του (με κάθε έννοια μοναδικότητας) μοντέλου του και ως εκ τούτου θα τα καταφέρει και σε αυτήν την περίπτωση. "Θύματα πολέμου" ίσως υπάρξουν, ωστόσο σε μακροπρόθεσμο ορίζοντα χρόνου, από τη στιγμή που άπαντες καθησυχάζουν για τις πραγματικά σοβαρές επενδύσεις που γίνονται στο ποδόσφαιρο του εξωτερικού, η χώρα μας (εφόσον ακολουθήσει τις διεθνείς εξελίξεις) δεν θα τεθεί αντιμέτωπη με μη αναστρέψιμες καταστάσεις.
Συμπερασματικά...
Οταν ένα πρωτάθλημα συνάπτει τηλεοπτική συμφωνία που θα του αποφέρει περί τα τέσσερα δισεκατομμύρια ευρώ για τρία χρόνια και όμως θεωρεί ότι βρίσκεται εν κινδύνω, τότε γίνεται κατανοητό το μέγεθος του προβλήματος της οικονομικής κρίσης, όσον αφορά στο ποδόσφαιρο.
Η Premiership είναι το πλέον επίφοβο πρωτάθλημα και προς αποφυγή δυσάρεστων εξελίξεων, οι διοικήσεις των συλλόγων παίρνουν άμεσα αποφάσεις για να κινηθούν με γνώμονα την ασφαλέστερη μετάβαση από το παρόν στο μέλλον.
Η βάση των φιλάθλων που έχει η κάθε ομάδα αποτελεί και την πιο υγιή διέξοδο από τον κίνδυνο. Τα εισιτήρια, οι αγορές προϊόντων της ομάδας, η θέαση των αγώνων από τα ακριβοπληρωμένα τηλεοπτικά δικαιώματα αποτελούν το "θεμέλιο λίθο" όλων των συλλόγων και αυτοί οι παράγοντες που θα τους στηρίξουν στις εποχές δοκιμασίας.
Η μείωση των εξόδων είναι η δεύτερη διέξοδος. Συμβόλαια που αποφέρουν εβδομαδιαίως 180.000 ευρώ δεν θα ξανασυνταχθούν, τουλάχιστον όχι μέχρι να επέλθει και πάλι οικονομική άνθηση. Πολυδάπανες μεταγραφές απαγορεύονται δια ροπάλου από συλλόγους που δεν αντέχουν και από τη στιγμή που η ΟΥΕΦΑ φαίνεται διατεθειμένη να εφαρμόσει κανονισμό που να μην επιτρέπει σε χρεωμένους συλλόγους να συμμετέχουν στις διοργανώσεις της, ουδείς θα... αστειευτεί με την εξισορρόπηση του ισοζυγίου του.
Η εγκράτεια, μετά από μία περίοδο που τα πάντα κυλούσαν ανοδικά στο ποδόσφαιρο, αποτελεί το πρέπον χαρακτηριστικό που θα πρέπει να έχει μία ομάδα, όταν δεν έχει σταθερές βάσεις. Χορηγοί και ευκαιρίες που θα καλύπτουν ανάγκες και θα αποφέρουν κέρδη πάντα θα υπάρχουν, αρκεί η αντίστοιχη δαπάνη να είναι μέσα σε λογικά πλαίσια.
Η κατάρρευση του ομίλου Κιρχ και του βρετανικού ITV στην αρχή της δεκαετίας, είχε προκαλέσει ίδιες συζητήσεις. Η Ρεάλ Μαδρίτης με τους "galacticos", η Μάντσεστερ Γιουνάιτεντ με τα συνεχή ρεκόρ στην αγγλική αγορά, η Μπάγερν Μονάχου και οι διάφοροι αθλητικοί "γίγαντες" περιόρισαν τις σπατάλες τους, μέχρι να αποκτήσουν εκ νέου οικονομική κάλυψη για νέες.
Το υπ’ αριθμόν δεύτερο κραχ χτυπά την πόρτα, ωστόσο οι πάντες έχουν περάσει από την πρώτη δοκιμασία και η περίοδος των "ισχνών αγελάδων" δεν είναι ανάγκη να επαναληφθεί. Αν οι σωστοί άνθρωποι, πήραν το σωστό μάθημα, το ποδόσφαιρο μπορεί να αντέξει την οικονομική κρίση.
http://www.contra.gr/Soccer/Europe/215894.html
